“बीड – गुन्हेगारीचा नव्हे, तर संत, महंत आणि समाजचळवळींचा जिल्हा आहे; बदनाम करण्याची ही मनोवृत्ती थांबवा!”

लेखक -डॉ.अमर नागरे (बीड )

भारताच्या सामाजिक, धार्मिक आणि सांस्कृतिक नकाशावर बीड जिल्हा हा एक महत्त्वाचा आणि गौरवशाली स्थान असलेला जिल्हा आहे. मात्र दुर्दैवाने, मागील काही काळात या जिल्ह्याला चुकीच्या प्रकारे “गुन्हेगारीचा जिल्हा” असे म्हणत बदनाम करण्याचे षड्यंत्र काही माध्यमांतून आणि सोशल मीडियावर सातत्याने घडत आहे. यामुळे केवळ बीड जिल्ह्याची प्रतिमा मलिन होत नाही, तर इथल्या मेहनती, प्रामाणिक आणि संस्कारक्षम लोकांच्या आत्मसन्मानावर घाला घातला जातो.

या लेखाच्या माध्यमातून आपण बीड जिल्ह्याचे खरे स्वरूप उलगडण्याचा प्रयत्न करू. हा जिल्हा केवळ सांस्कृतिक आणि धार्मिकदृष्ट्या समृद्ध नाही, तर तो सामाजिक चळवळींचे केंद्र असून अनेक ऐतिहासिक आणि आधुनिक लढ्यांचे साक्षीदार ठरलेला आहे. या जिल्ह्याला गुन्हेगारीशी जोडणे हे केवळ अन्यायकारकच नाही, तर एका जिल्ह्याच्या अस्मितेवर घातलेले काळे डाग आहेत.

बीड जिल्ह्याचा इतिहास अनेक संत महात्म्यांच्या कार्याने उजळलेला आहे. संत भगवान बाबा, संत जनार्दन स्वामी, संत धारेश्वर महाराज, संत सखाराम महाराज यांसारख्या थोर विभूतींनी या मातीत समाजाला मार्गदर्शन केले. या संतांनी जात-पात, अंधश्रद्धा, भेदभाव याविरोधात लढा दिला आणि समाजात एकात्मतेचा संदेश दिला. त्यामुळे बीड जिल्हा ही आध्यात्मिक जागृतीची भूमी ठरली आहे.

शेकडो वर्षांपासून बीडमध्ये वारकरी संप्रदायाचा प्रभाव आहे. इथे एकनाथी भागवताचे पारायण, हरिपाठ, भजन-कीर्तन यांचे आयोजन आजही होत असते. यामुळे इथल्या लोकांच्या मनामध्ये धार्मिक श्रद्धा आणि मूल्यांची गोडी रुजलेली आहे.

बीड जिल्हा हा केवळ संतपरंपरेपुरता मर्यादित नाही. तो समाजसुधारणेच्या लढ्यांतही अग्रस्थानी राहिला आहे. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या विचारांनी प्रेरित होऊन इथल्या अनेक तरुणांनी आणि कार्यकर्त्यांनी सामाजिक समतेसाठी झगडे दिले. बॅ. हरीभाऊजी जाधव, अॅड. पांडुरंग फुलसौंदर, सुरेश डहाके अशा नेत्यांनी दलित हक्कांच्या आंदोलनाला बीडमध्ये मूर्त स्वरूप दिले.

बीड जिल्ह्याच्या सामाजिक व राजकीय इतिहासात गोपीनाथ मुंडे हे नाव सुवर्णाक्षरांनी लिहिले गेले आहे. त्यांनी फक्त एक राजकीय नेता म्हणून नव्हे, तर ग्रामीण भागातल्या सामान्य माणसांच्या आशा-आकांक्षांचे प्रतिनिधीत्व केले. त्यांची राजकीय कारकीर्द बीडच्या विकासासाठी समर्पित होती. शिक्षण, पाणीपुरवठा, रस्ते, आरोग्य सुविधा आणि युवकांच्या सक्षमीकरणासाठी त्यांनी मोठ्या प्रमाणावर काम केले.

बीडमधील दुष्काळग्रस्त भागांमध्ये जलसंधारणाची कामं, शेतकऱ्यांच्या मागण्यांसाठी केलेले आंदोलन, आणि गरिबांपर्यंत शासनाच्या योजना पोहोचवण्याची धडपड – या सगळ्या गोष्टींनी त्यांना लोकनेता बनवलं. त्यांनी बीडला महाराष्ट्राच्या राजकारणात एक ओळख दिली आणि हा जिल्हा केवळ राजकीय नव्हे तर सामाजिकदृष्ट्याही सक्षम होऊ शकतो, हे दाखवून दिलं.

गोपीनाथ मुंडे यांचं व्यक्तिमत्त्व, भाषणशैली आणि सामान्यांशी नातं ही बीडच्या संस्कृतीचा एक भाग बनलेली होती. आजही त्यांची आठवण बीड जिल्ह्यातील लोकांसाठी प्रेरणादायक आहे.

महिलांच्या सक्षमीकरणासाठी कार्य करणाऱ्या अनेक स्वयंसेवी संस्था, महिला बचत गट, आणि शिक्षणासाठी कार्य करणाऱ्या कार्यकर्त्यांनी बीडमध्ये समाज परिवर्तन घडवून आणले आहे. महिलांनी घराबाहेर पडून आर्थिक आणि सामाजिक निर्णयात भाग घेतला. हे सर्व चळवळीचे फळ आहे.

एका काळी बीड जिल्हा शिक्षणाच्या बाबतीत मागास असल्याचे मानले जात होते. मात्र आज परिस्थिती बदलली आहे. बीड जिल्ह्यात अनेक गुणवत्तापूर्ण शाळा, महाविद्यालये आणि विद्यापीठाशी संलग्न संस्था कार्यरत आहेत. येथील विद्यार्थी UPSC, MPSC, NEET, JEE अशा राष्ट्रीय स्पर्धा परीक्षांमध्ये उज्ज्वल यश मिळवत आहेत.

ग्रामीण भागातील विद्यार्थी शिक्षणाच्या माध्यमातून स्वतःचे आणि आपल्या कुटुंबाचे भविष्य उजळवत आहेत. शिक्षण क्षेत्रात बीडचा वाढता दर्जा हा या जिल्ह्याच्या प्रगतीकडे निर्देश करणारा महत्त्वाचा घटक आहे.

बीड जिल्हा हा कृषिप्रधान आहे. इथल्या शेतकऱ्यांनी आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून शेतीत प्रगती साधली आहे. दुष्काळाच्या स्थितीतही इथल्या शेतकऱ्यांनी हार न मानता जलसंधारण, सेंद्रिय शेती, पीक विविधता अशा संकल्पना आत्मसात केल्या आहेत. हिवरे बाजार, आंबेजोगाई, केज, धारूर अशा तालुक्यांमध्ये जलसंवर्धन आणि शाश्वत शेतीसाठी उदाहरणे तयार झाली आहेत.

जिल्ह्यातील महिला शेतकरी, बचत गट, स्वयंरोजगार सुरू करणारे युवक आणि नवउद्योजक यांनी बीडला एक आदर्श ग्रामीण विकासाचे केंद्र बनवले आहे. यामध्ये गुन्हेगारीचा संबंध कधीच येत नाही.

गुन्हेगारी हे केवळ एखाद्या जिल्ह्यापुरते मर्यादित नसते. देशाच्या कोणत्याही भागात गुन्हेगारी घडू शकते. मात्र, एखादी घटना संपूर्ण जिल्ह्याच्या माथी मारणे ही बेजबाबदार वृत्ती आहे.

गृह मंत्रालय व महाराष्ट्र पोलिसांचे अधिकृत आकडे पाहता बीड जिल्हा हा राज्यातील टॉप गुन्हेगारी जिल्ह्यांमध्ये मोडत नाही. काही दुर्दैवी घटना घडतातच, मात्र त्यावरून संपूर्ण जिल्ह्याची प्रतिमा बिघडवणे म्हणजे तथ्याचे अपमान आहे. मीडिया, समाजमाध्यमे आणि काही राजकीय वक्तव्यांमधून ही चुकीची प्रतिमा अधिकाधिक बळावते आहे.

गुन्हेगारीचा शिक्का लावल्यामुळे जिल्ह्याच्या विकासावर परिणाम होतो. बाहेरील गुंतवणूकदार बीडमध्ये येण्यास कचरणार, तरुणांना नोकरी आणि शिक्षणाच्या संधी मर्यादित होतील, आणि सामाजिक-आर्थिक विकासात अडथळा येईल. हा एक प्रकारचा सामाजिक अन्याय आहे.

बीडमधून बाहेर गेलेल्या युवकांना अनेकदा इतर भागात हीच बदनामी झेलावी लागते. “बीडकर” म्हटल्यावर शंका घेणं, दुर्लक्ष करणं, किंवा टोमणे मारणं – ही परिस्थिती मनाला ठेच देणारी आहे.

माध्यमांना समाजमन घडवण्याचे सामर्थ्य असते. त्यांनी सनसनाटीपणापेक्षा तथ्य, अभ्यास आणि संवेदनशीलतेला महत्त्व द्यायला हवे. एका घटनेच्या बातमीतून सर्वसाधारण बीडकरांची बदनामी होणार नाही, याची दक्षता घेतली पाहिजे. पत्रकारितेचे सामाजिक भान राखणे ही काळाची गरज आहे.

बीड जिल्ह्याची प्रतिमा सुधारण्यासाठी शासन, समाजसेवक, युवक, शिक्षक, पत्रकार, स्थानिक संस्था आणि नागरिकांनी एकत्र येणे आवश्यक आहे. सार्वजनिक कार्यक्रम, शिक्षण अभियान, सांस्कृतिक महोत्सव, समाजजागृती मोहिमा यांद्वारे जिल्ह्याचे सकारात्मक पैलू उजळवले जाऊ शकतात.

बीडच्या यशोगाथा, इथल्या तरुणांची यशस्वी वाटचाल, सामाजिक कार्यकर्त्यांचे योगदान, संत परंपरेचे मोल – हे सारे उजेडात आणले पाहिजे. नव्या पिढीने डिजिटल प्लॅटफॉर्मचा वापर करून बीडच्या गौरवकथा जगासमोर मांडाव्यात.

बीड हा गुन्हेगारीचा जिल्हा नाही. तो संतांची, महंतांची, समाजचळवळींची, विचारवंतांची आणि कार्यकर्त्यांची भूमी आहे. या जिल्ह्याने समाजसुधारणेला दिशा दिली आहे. इथे धर्म आणि समाज दोन्हीचं संतुलन जपलं जातं. काही अपवादात्मक घटनांमुळे पूर्ण जिल्ह्याला चुकीच्या नजरेने पाहणं ही असंवेदनशील वृत्ती आहे.

“बीड – गुन्हेगारीचा नव्हे, तर संत, महंत आणि समाजचळवळीचा जिल्हा आहे” – ही केवळ घोषणाच नाही, तर हा बीडच्या अस्मितेचा बुलंद आवाज आहे. चला, या आवाजात आपला सूर मिसळूया. बीडच्या प्रतिष्ठेचा सन्मान करूया आणि त्याला बदनाम करणाऱ्या अपप्रचारांना सामोरे जाऊया.

बीडकरांना अभिमान वाटावा असा तो संघर्षांचा, संस्कृतीचा आणि समाजप्रबोधनाचा जिल्हा आहे – आणि नेहमी राहणार आहे.